|
‘Het land verkeert in een zware recessie’, zei Balkenende afgelopen
dinsdag. ‘Alle recessies die we hebben meegemaakt, zijn niet met de
huidige crisis te vergelijken.’ Met welke recessie dan wel? Niet met
die van de jaren tachtig. Ook niet met de oliecrisis van 1973 toen
premier Den Uyl het volk waarschuwde dat het nooit meer zou worden als
vroeger. Nee. Balkende vergeleek de op ons afstormende crisis met de
Grote Depressie, het economische zwarte gat van de jaren dertig.
In Amerika is men al maanden eerder tot hetzelfde inzicht gekomen. Op
de Amerikaanse radiostations hoor je voortdurend Bing Crosby het
zwartgallige lijflied van de jaren dertig zingen. ‘Brother, can you
spare a dime’. Broeder, kun je een kwartje missen… Ik heb wegen
gebouwd, wolkenkrabbers die tot aan de zon reikten, het land in hel
van de loopgraven verdedigd, ‘en nu sta ik in de rij voor brood’.
Je kunt geen Amerikaans tijdschrift openslaan of de crisis van toen
wordt vergeleken met de crisis van nu. President Roosevelt van toen
met president Obama van nu. De overeenkomsten zijn frappant én
griezelig.
De Crash van 1929 werd net als de huidige crisis veroorzaakt door
onverantwoordelijke hebzucht. En met bijna dezelfde gevolgen. Van de
ene dag op de andere durfden banken geen geld meer uit te lenen,
werden hypotheken onbetaalbaar, verdampten miljarden dollars en lag de
autoindustrie op zijn gat - net als nu. President Hoover, de Bush van
toen, wilde niet ingrijpen omdat de staat het probleem zou zijn en
niet de oplossing. Dit veranderde in 1932 toen Franklin Delano
Roosevelt op het dieptepunt van de crisis Hoover opvolgde.
Roosevelt nam resoluut de economische touwtjes in handen. Hij
besteedde grote publieke projecten aan. Hij pompte geld in de
economie. Liet mensen desnoods zinloos werk doen geheel volgens het
recept van de econoom John Maynard Keynes. Desnoods gaten laten graven
en dan weer dichtgooien, want alles is beter dan werkloosheid. Want
met dat inkomen wordt weer de fietsenmaker, de bakker en de slager
betaald en die kunnen dan hun personeel weer betalen. Door het geld te
laten rollen blijven mensen aan de bak.
En nu zie je de regeringsleiders bijna dezelfde plannen maken. Keynes
is weer de economische held van de dag en de staat neemt de
economische touwtjes weer strak in handen.
Maar anders dan veel mensen denken maakte Roosevelt geen einde aan de
economische neergang. Af en toe krabbelde de economie weer op om dan
prompt weer te duikelen. Nog in 1937, negen jaar na de Crash, vijf
jaar nadat Roosevelt president werd, belandde de Amerikaanse economie
alsnog in een diep dal. Uiteindelijk zou de Grote Depressie tien jaar
duren.
Ik durf bijna niet op te schrijven hoe het met de Grote Depressie
afliep. Het eerste economische herstel kwam door de internationale
herbewapening in de late jaren dertig. En Amerika klom pas definitief
uit het economische zwarte gat dankzij het uitbreken van de Tweede
Wereldoorlog. Want een oorlog betekent veel werk aan de winkel.
Jan Paalman
20 februari 2009
www.janpaalman.nl
|
