|
Gekkenhuis
|
|
Je hoeft niet gek te zijn om in Israel te leven, zei Ben Goerion, de eerste premier van Israel, maar het helpt wel. Dit geldt, vind ik, voor het hele Midden Oosten. Het is één groot gekkenhuis. Nergens ter wereld tref je zo’n hoge concentratie aan van fanatiekelingen en gevaarlijke gekken. En allemaal hebben ze gelijk en God aan hun kant. In Jerusalem staat de Kerk van het Heilige Graf, de ‘moeder van alle kerken’. Dat is weer een gekkenhuis in een gekkenhuis, en zijn tragikomische geschiedenis vertelt veel over het Midden Oosten in zijn geheel. Er was eens, zeventienhonderd jaar geleden, een keizer en zijn vrome moeder. Nadat Helena, de moeder van keizer Constantijn, in Jerusalem een stukje van het Ware Kruis had teruggevonden besloot de keizer daar een kerk te bouwen, de kerk van het Heilige Graf. Die staat er niet meer. In de voortdurende oorlogen tussen christenen en moslims werd die kerk natuurlijk herhaaldelijk verwoest. Door Al-Hakim bijvoorbeeld, de ‘gekke kalief’. Maar zijn opvolger en zoon Al-Hakim II gaf genadiglijk toestemming om die kerk weer op te bouwen. Zo zie je maar weer, in het Midden Oosten is alles anders dan het lijkt. Van wie is die kerk eigenlijk? Van ons, zeiden de Rooms-katholieken. Nee, van ons, zeiden de Armeense kerk, de Grieks orthodoxen en de Russisch orthodoxen. Ze veroverden ieder een jaloers bewaakt plekje in de kerk en de Grieks orthodoxen het grootste stuk. Later eisten de Syrische orthodoxen, de Ethiopisch orthodoxen en de Kopten ook een plaatsje op. De anderen sloegen in 1658 de Kopten de kerk uit en die zitten nu, ik verzin het niet, al drie eeuwen op het brandendhete dak. Een perfect recept voor religieuze heibel. Er is zelfs een kaart waarop precies is aangegeven welk stukje riool bij welke richting hoort. De kleinste reparatie vereist jarenlang oecumenisch overleg. In deze jonge eeuw gingen de monniken al drie keer met elkaar op de vuist. In 2002 schoof een Koptische monnik op dat hete dak zijn stoel naar een plekje in de schaduw. Dat was honderdvijftig jaar geleden niet afgesproken! Elf monniken werden het ziekenhuis ingeslagen. In 2008 zat een Grieks orthodoxe monnik op een Armeens stekkie. De oproerpolitie moest de partijen scheiden. Afgelopen november rolden ze weer vechtend over straat en wie dat nog eens wil zien kan terecht op Youtube. Je ziet eerbiedwaardige mannen in religieuze feestkledij elkaar verrot slaan, de Israëlische politie mept enthousiast op de vechtende christelijke nozems in - je moet dat zien om het te geloven. Maar dit absurde verhaal heeft een actuele moraal: alleen een volstrekte buitenstaander kan vechtende partijen min of meer scheiden. Achthonderd jaar geleden had de grote Saladin er al zo’n genoeg van dat hij de sleutel en het beheer van de toegangsdeur overdroeg aan de moslimfamilies Joudeh en Nusseibeh. Nog steeds gaat een lid uit elk van deze families twee keer per dag naar de kerk, de een met de sleutel, de ander om de deur open of dicht te doen. Wie is de nieuwe Saladin? Jan Paalman
|
