|
Heinrich Heine schijnt ooit gezegd te
hebben dat hij liefst in Nederland zou zijn als de wereld vergaat,
want in Nederland gebeurt toch alles vijftig jaar later. Schijnt, want
niemand heeft dat citaat in zijn verzamelde werken kunnen terugvinden.
Zo is Fjodor Dostojevski ook vermaard om een uitspraak die hij nooit
heeft gedaan. ‘Als God niet bestaat is alles geoorloofd’, zou hij
gezegd hebben, maar hij heeft dat niet gezegd. Toch werpt dit een
interessante vraag op. Hebben we het geloof nodig als moreel kompas?
Jan Peter Balkenende, het vleesgeworden fatsoen van Nederland die bij
de laatste verkiezingen zijn politieke tegenstander – fatsoen moet je
doen - voor leugenaar uitmaakte, vindt van wel. In februari zei hij in
een uitzending van Hour of Power dat ‘je zonder geloof niet kunt
functioneren.´ Tijdens de laatste rel rond de embryoselectie zei
Wouter Bos het omgekeerde. ‘De ChristenUnie heeft geen monopolie op
principes en geweten.’ Het verschil weten tussen goed en kwaad kan ook
zonder God.
Gelovigen laten het voorkomen alsof hun moraal iets wezenlijks
toevoegt aan de gewone mensenmoraal. Is dat zo? Neem nou de Tien
Geboden. Ook ongelovigen vinden die zo gek nog niet, maar dat komt
vooral omdat ze die nooit goed hebben doorgenomen. Slechts drie van de
tien staan nog recht overeind, te weten: gij zult niet doodslaan, gij
zult niet stelen en gij zult geen valse getuigenis spreken tegen uw
naaste. Typisch christelijk? In welke cultuur mag dat dan wel?
In het tweede gebod laat God zich van zijn meest onaangename kant
zien. Ik ben een jaloerse God, zegt hij, en ik zal de misdaden van de
vaders wreken tot in het vierde geslacht, dus op de kinderen,
kleinkinderen en achterkleinkinderen. Dat is tamelijk onbeschaafd.
Nazies en communisten wreekten zich ook op de familie.
Ook met de andere geboden is door ongelovigen weinig aan te vangen. Er
kunnen hele goede redenen zijn om te scheiden of om je vader en moeder
niet te eren, dus waarom zou je dat verbieden? En nog nooit heb ik –
zie het tiende gebod – van iemand zijn os en ezel begeerd. Over
godsdienst als bron van alle moraal is de laatste tijd veel te doen.
Als je een paar stukken voor en tegen gelezen hebt dan word je een
beetje moe van de herhaling van steeds weer dezelfde argumenten. Deze
keer trof ik iets nieuws aan.
John Stuart Mill, een Engelse filosoof, wees erop dat godsdiensten
vooral schijndeugden propageren. Dat je niet mag stelen, liegen en
moorden weet iedereen; daar heb je geen godsdienst voor nodig. Maar
wordt de wereld echt zoveel beter als je geen varkensvlees eet maar
wel dat van een koe, of dat je, andersom, juist geen koeienvlees eet
maar wel van het varken, als je voor zuivel en vlees nooit hetzelfde
bestek gebruikt, nooit zondag’s de kachel aansteekt, als je afvalligen
vermoordt, weigert om paria’s een hand te geven, wekenlang vast,
vrouwen besnijdt, slechts aan één God gelooft, vijf keer per dag zegt
dat jouw God de grootste is en loslopende koeien niets in de weg legt?
Jan Paalman
6 juni 2008
www.janpaalman.nl
|
