|
Machado de Assis
|
|
Het mooiste wat je als lezer kan overkomen is van een schrijver één verhaal lezen en gelijk weten dat je van die schrijver alles wil lezen. Eén boekenweekgeschenk van de diplomaat-schrijver F. Springer, en ik wilde alles van hem lezen. Ik las een kort verhaal van Tsjechov en zat voor maanden onder de pannen. Nu de donkere wintermaanden naderen heb ik – niet goed, geld terug - een tip. Lees de Captain Hornblower serie en vaar mee op een achttiende eeuws Engels oorlogsschip. Geen grote literatuur, maar wel verdomd spannend. Jaren geleden ontstak een kort verhaal van de Braziliaanse schrijver Machado de Assis de lont in mijn literaire kruitvat. Machado, volslagen onbekend in Nederland, is de grootste schrijver van Zuid Amerika en een van de eerste moderne schrijvers ook al is hij exact honderd jaar dood. In ‘ouderwetse’ verhalen zit altijd wel een plot. De held (en dus de lezer) begint te snappen hoe het leven in elkaar steekt, wordt een beter mens of juist niet, gaat ten onder of wint glorieus, en de goedkoopste plot, maar succes verzekerd, is dat geliefden elkaar na veel hindernissen op de allerlaatste bladzijde krijgen. Niet bij Machado. De eerste bladzijde van ‘Admiraalsnacht’ begint veelbelovend voor de jonge matroos Deolindo. Zijn schip ligt weer aan de kade van het stadje waar hij tien maanden eerder afscheid had genomen van zijn grote liefde. Aangemoedigd door zijn kameraden – ‘dat gaat me een nachtje worden’ - gaat hij op weg naar zijn Genoveva. Ze hadden elkaar eeuwige trouw beloofd, een dure eed gezworen. Zij had toen gehuild van geluk, hij had op zijn lip gebeten om zich flink te houden, en nu was het dan zover. Tien maanden lang had hij niet gezopen, al die tijd was hij niet naar de hoeren geweest. Maar onderweg hoort hij dat Genoveva met een ander is. In zijn hoofd steekt een storm op. ‘Als een van zijn ideeën blikkerde zijn zeemansmes, aan boord, een mes der wrake, druipend van bloed.’ Hij belt aan, zij doet open. Wat nu? In een routineus verhaal zou hij haar aan het mes rijgen. Misschien de hand aan zich zelf slaan. Of hij zou tot op zijn oude dag vrijgezel blijven, verbitterd als hij is over de trouweloosheid der vrouwen. Maar dat alles gebeurt niet. Er gebeurt eigenlijk niets. Ja, dat was toen, zegt zij. Maar nou heeft mijn hart een andere beslissing genomen. En die eed dan? Zij weer: je moet niet zo zeuren. En als hij zegt dat hij zich van kant gaat maken zegt zij dat hij zich niet zo moet aanstellen. Hij maakt zich niet van kant. Hij steekt haar niet neer. Drama gebeurt op het toneel, in boeken en films. Maar ons leven is zelden een roman, meestal is ons leven een soap zonder kop of staart en dat maakt de verhalen van Machado zo geloofwaardig. Ze zijn uit het leven gegrepen. Het echte leven. Enfin. Deolindo sjokt terug naar zijn schip en als zijn kameraden hitsig vragen hoe het was geweest zegt hij niets. Alleen hij en wij weten wat hem is overkomen.
24 oktober 2008
|
