|
We leven nog.
Eergisteren, om 10 uur 15 precies, begonnen de eerste protonen hun
rondjes te maken in de 27 kilometer lange cirkelvormige racebaan van
de Large Hadron Collider en de wereld verdween niet in een zwart gat
en de aarde veranderde niet in atomaire pulp. Diezelfde avond deed
Robbert Dijkgraaf, onze Nationale Geleerde, bij NOVA een heldhaftige
poging om het onuitlegbare uit te leggen met behulp van een houten
peuterspoorbaantje. In plaats van treintjes liet hij twee rode
knikkers in de gleufjes van het spoorbaantje op elkaar botsen. Wat
levert dat nou op?, vroeg de interviewer van dienst. Dijkgraaf gooide
een handjevol blauwe knikkers op de baan die nieuwe, nog onbekende
stukjes materie moesten voorstellen. Die zouden een eind moeten maken
aan de crisis in de natuurkunde.
Honderd jaar geleden bedacht Einstein zijn relativiteitstheorie
waarmee hij het allergrootste, het heelal, in een paar formuultjes kon
vangen. Die vreemde theorie is op het niveau van de hoogste klas van
het VWO nog wel een beetje te begrijpen. Maar Max Planck ontwikkelde
een paar jaar eerder zijn kwantumtheorie die een hallucinerende beschrijving
geeft van het aller-, allerkleinste: de bouwstenen van het atoom, de quarks. Ik heb allang de illusie opgegeven dat ik hier ook maar iets
van snap en zelfs de geleerden grijpen af en toe naar hun hoofd. ‘Wie
zegt dat hij het helemaal begrijpt, bewijst dat hij het helemaal niet
begrijpt’, zei een Nobelprijswinnaar ooit. Al een eeuw lang zit de
natuurkunde met een probleem: de beide theorieën spreken elkaar tegen.
Gebruik je ze allebei tegelijk dan krijg je onzin. Men hoopt nu het
Higgs-deeltje te vinden, het God-deeltje, dat beide theorieën aan
elkaar zou kunnen lijmen.
De Large Hadron Collider is eigenlijk een tijdmachine. Het simuleert
het heelal toen het nog maar éénmiljoenste seconde oud was en vlak na
de oerknal zo groot was als de punt achter deze zin. Natuurkundigen
trappen nu, in een krachtdadige poging om de natuur tot een antwoord
te dwingen, met grof geweld een deur in, maar hebben geen flauw idee
wat ze achter die deur zullen aantreffen. Het Higgs-deeltje misschien.
Misschien ook niet, en dan hebben we, zei een geleerde, dertig jaar
lang wartaal uitgeslagen. Wellicht wordt er een bewijs gevonden voor
de snaartheorie die voorspelt dat er in twaalf andere dimensies
duizenden heelallen bestaan. Dat we niet in een universum, maar in een
multiversum leven. Misschien komt er een ‘theorie van alles’ uitrollen
en de kans bestaat dat ons denkraam te klein is om daar chocola van te
maken zodat het heelal en de natuur voor altijd onbegrijpelijk zal
blijven. Hoe dan ook, voor ons, gewone stervelingen, zit er niets
anders op dan de natuurkundigen op hun woord te geloven.
Maar de grootste prestatie hebben de natuurkundigen nu al geleverd. Ze
hebben politici, stuk voor stuk natuurkundige mutsen, over kunnen
halen om blijmoedig 7 miljard euro in die ondergrondse monstermachine
te stoppen. Hulde.
Jan Paalman
12 september 2008
www.janpaalman.nl
|
