|
Sukkels
|
|
De vorige week maakte ik me vrolijk over Char, de geblondeerde Amerikaanse toverkol die op RTL4 van gene zijde de namen van dierbare overledenen krijgt aangeleverd en ook nog weet te vertellen hoe het met hem of haar gaat. Altijd prijs. ‘Ik krijg een A of een E door’. Ja, nogal wiedes. In elke voornaam zit wel een A of een E. En als de voorletter na veel missers is geraden noemt Char een hele ris namen. ‘Is het Maria, Marjan, Marijke of Margriet?’ ‘Ja, ja’ zegt de blij verraste gast behulpzaam. ‘Ze heet Mirjam’. Dat kan wel zo zijn, reageerde een lezer - dat gedoe met die lettertjes is inderdaad niet zo sterk, maar Char was wel in staat om van iemand de doodsoorzaak en de grafgiften te raden. Dat lijkt moeilijker dan het is. Sommige goochelaars zijn gespecialiseerd in ‘cold reading’, het raden van intieme details van mensen die ze nooit eerder hebben gezien. Derren Brown is zo’n specialist en hoe hij dat doet kun je naast veel andere sterke staaltjes bezichtigen op Youtube. Zo laat hij daar vijf jonge mensen een omtrek van hun hand maken. Die stoppen ze met een persoonlijk voorwerp in een envelop met geboortedatum en dan levert Brown een gedetailleerde beschrijving van ieders persoonlijkheid. Verbazing alom. ‘Hij slaat de spijker op zijn kop; hij begrijpt me beter dan ik mezelf begrijp; ik ben precies zo; dit is ongelooflijk, griezelig, shocking’. Als Brown ze dan elkaars persoonsbeschrijving laat lezen is de schok nog groter. Alle beschrijvingen zijn precies gelijk! Brown en zijn collega’s maken gebruik van het Forer effect. Vijftig jaar geleden trok de psycholoog Bertram Forer bij 39 studenten de horoscoop en net als bij Brown maakte hij ze voor iedereen hetzelfde. Toch vonden alle studenten op vier na de horoscoop ‘heel treffend’. Dat komt omdat bijna iedereen gelijksoortige ervaringen heeft gehad. Onzekerheid. Schaamte. Angst. Bijna iedereen heeft als kind in het zwembad of aan zee wel iets naars meegemaakt. Niks bijzonders. Maar als een medium zegt: ‘je hebt als kind een ongeluk met water gehad’, dan klinkt dat zeer persoonlijk. Verdomd. Da’s waar. Hoe weet ie dat? Zo zijn er meer overbekende riedels die heel persoonlijk klinken maar het niet zijn. ‘U vader had problemen in de borst. Daar is hij aan gestorven.’ Heel verbluffend, totdat je je realiseert dat problemen in de borst – emfyseem, longkanker, hartinfarct, slokdarmkanker - de helft van alle doodsoorzaken dekt. Zit je hier mis, dan scoor je als medium wel met iets anders. En die grafgiften dan, waar de lezer het over had? Ook niet indrukwekkend, want anders dan Derren Brown weet Char altijd van tevoren wie haar slachtoffer is. En op Facebook, Hyves of met googelen kun je van iedereen verbazingwekkend veel te weten komen. Bedrijven doen dat met sollicitanten, dus waarom Char ook niet? Voor de fans maakt dit allemaal niets uit. ‘Elke minuut wordt er een sukkel geboren’, zei Barnum een eeuw geleden. Voor de Chars van deze wereld blijft er altijd werk aan de winkel. Jan Paalman
|
