|
Geen leukere column
dan een tegendraadse column. Zo schreef de pianist Glenn Gould een
opstelletje waarin hij beweerde dat Mozart op zijn 35ste niet te vroeg is
gestorven – zoals alle Mozartliefdhebbers met tranen in de ogen
beweren – maar veel te laat. Zijn niveau kachelde al jaren achteruit
en als hij langer geleefd had dan had hij alleen maar muzikale bagger
geproduceerd. Ik ben het daar niet mee eens, maar het was leuk om
eindelijk een beargumenteerd stukkie te lezen dat Mozarts eens níet
tot muzikale heilige uitriep.
Dus toen ik een paar maanden geleden in de Gelderlander een column
aantrof waarin de toekomstonderzoeker Patrick van Duin beweerde dat we
verslaafd zijn aan geschiedenis, dat we vooral naar de toekomst moeten
kijken en het kennen van geschiedenis geen enkel nut heeft was dat
spekkie voor mijn bekkie. Vorige week deed hij zijn relaas nog eens
dunnetjes over in de Volkskrant. Maar helaas, helaas. Zijn argumenten
zijn warrig, wat niet zo erg zou zijn als zijn geschiedenislessen ook
geestig waren. Maar dat zijn ze ook al niet.
Het is sowieso al merkwaardig dat een toekomstonderzoeker het nut van
de geschiedenis ontkent. Toekomstonderzoekers trekken lijnen door naar
de toekomst, maar om een lijn te kunnen doortrekken heb je minstens
twee punten nodig. Eentje in het nu, en eentje in het verleden, want
dan pas kun je zien of een trend toe- of afneemt. Maar goed. Heeft
geschiedenis nut?
Hoe langer ik er over nadenk, hoe meer ik er van overtuigd raak dat
het kennen van de geschiedenis wel degelijk nut heeft. Al was het maar
om ons van gevaarlijke illusies over de mensheid te bevrijden.
Aan de vooravond van de Eerste Wereldoorlog was iedereen er vast van
overtuigd dat Europa zo beschaafd was geworden dat een oorlog
onmogelijk was. Bovendien zouden arbeiders, zo beweerde de Franse
socialist Jean Jaurès en zijn Duitse collega’s, nooit op elkaar
schieten. Vier jaar en 20 miljoen doden later wist men beter. Maar ja,
dat was de prijs wel waard, zei de Amerikaanse president Wilson, want
deze oorlog is een ‘war to end all wars’, een oorlog die een einde zal
maken aan alle oorlogen. Tja. Met dit soort praatjes hoef je niet meer
aan te komen.
De Tweede Wereldoorlog beroofde ons van onze gevaarlijkste illusie. De
illusie dat beschaving ons immuun maakt voor een terugval in helse
barbarij. Dat uitgerekend Duitsland, het land van Dichter und
Denker, van Goethe en Schiller, speciale destructiebedrijven zou
bouwen om een heel volk uit te roeien wilde heel lang niemand geloven.
Duitsers niet - die hadden het niet gewusst, beweerden ze later
- en zelfs de slachtoffers lange tijd niet. Het industrieel ruimen van
miljoenen mannen, vrouwen en kinderen was tot pakweg 1943
onvoorstelbaar. Nu niet meer. Dit heeft de geschiedenis ons terdege
ingepeperd.
Kennis van de geschiedenis kan ons wapenen tegen gevaarlijke illusies
en mooie praatjes van politici. Denk aan Irak.
Het is waar: wie zijn
geschiedenis niet kent is gedoemd om die te herhalen.
Jan Paalman
22 juni 2007
www.janpaalman.nl
|
