|
Disneyland Parijs is
me gelukkig bespaard gebleven, maar verder kwam ik er als vader zijnde
niet onderuit om de gebruikelijke rondgang te maken langs alles wat
kinderen leuk moeten vinden. Nemo in Amsterdam, de Efteling
natuurlijk, de beker van Six Flags heb ik goddank aan mij voorbij
kunnen laten gaan, verder Burgers Zoo, het Land van Ooit en
onvermijdelijk bracht ik een paar zonnige zomermiddagen in het
Openlucht Museum door.
Een van de attracties daar is de stoomzuivelfabriek Freia uit 1879 en
de hoofdattractie van de fabriek is de stoommachine. Daar is het
altijd dringen. Kinderen, jongetjes vooral, en ouders, meestal vaders,
die vol ontzag toekijken hoe de machtige machine het sissende stoom
dwingt om een enorm vliegwiel te laten draaien dat op zijn beurt met
drijfriemen alle machines in het gebouw in beweging zet. Een feest
voor het oog, zo’n stoommachine. De onverstoorbare cadans van blinkend
koper, van draaiende krukassen en heen en weer schuivende
zuigerstangen, blijft je oog gevangen houden. En je ziet voor je ogen
gedemonstreerd hoe 19de eeuws ingenieursvernuft brute natuurkracht
omzet in bruikbare energie.
Toen ik even later weer in de felle zon stond viel me iets op. Ik zag
enkele kinderen en volwassenen met een mobiel aan het oor en bedacht
dat van die technologisch veel hoger staande apparaten geen enkele
fascinatie uitgaat. Een mobieltje is gewoon een electronische kraan
waar spraakwater uitkomt. Meer niet. Je kunt, anders dan bij die
stoommachine, niet aan de binnenkant afzien waarom het werkt zoals het
werkt.
Een merkwaardig paradox. Hoe machtiger onze techniek, hoe
onzichtbaarder die wordt. Dat komt, denk ik, omdat hightech apparaten
niet meer gevuld zijn met begrijpbaar mechanisch beweeg maar met een
onzichtbare grondstof. Want de alomtegenwoordige chip bevat weinig
meer dan in silicium gestolde wiskundige logica. Zonder die
onzichtbare grondstof doen mobieltjes er het zwijgen toe en vallen
vliegtuigen te pletter. Omdat wiskunde onzichtbaar is boeien die
apparaten ons niet echt.
Fanate liefhebbers van techniek zijn daarom bijna altijd liefhebbers
van 19de eeuwse ingenieurstechniek. We kijken nog altijd met ontzag
naar machtige stoomlocomotieven, dé uitvinding van de 19de eeuw.
Spoorsexuelen kun je nog steeds met een aantekenboekje in de hand
langs het spoor aantreffen en vliegtuiggekken, spotters, zijn gek op
een al honderd jaar oude uitvinding. In het Londense Science Museum is
het altijd dringen geblazen bij technische hoogstandjes van lang
vervlogen tijden en nooit bij, pakweg, een rijtje desktop computers
van anno 1975 tot nu. Iets saaiers kun je je niet voorstellen.
Misschien is dat de reden waarom de jeugd niet meer voor bčtavakken
kiest . De ‘Einstein-generatie’ nota bene, een generatie die steeds
minder voelt voor vakken waar Einstein juist in uitblonk. Op een van
zijn bekendste foto’s steekt hij lachend zijn tong uit. Naar wie? Naar
de Einstein-generatie?
Jan Paalman
9 november 2007
www.janpaalman.nl
|
